EMAMAKI: 70
LIPHEPHA LEKUCALA (P1)
IMEMORANDAMU
LIBANGA 12
SIGABA A: SIVISISO
UMBUTO 1
Imemorandamu yekumaka sivisiso:
Bahlolwa belulwimi lwasekhaya, batawulahlekelwa ngemamaki nangabe banemaphutsa esipelingi emibutweni lefuna timphendvulo letiligama linye.
Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA NOBE NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele.
Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA NOBE LIPHUZU/UMBONO emamaki kufanele ehlukaniswe emkhatsini, lokusho kutsi limaki linye linikwa LICINISO/LIPHUTSA NOBE LIPHUZU/UMBONO lelinye linikwe sizatfu/ kuchaza/ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.
Imibuto lefuna kucaphuna etheksthini, bahlolwa abangajeziswa nangabe bashiye timphawu tekucaphuna.
Uma umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe.
Uma umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala.
Uma umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati anganakwa lawo magama, kodvwa nangabe imphendvulo ivakala ihambisana nembuto akangajeziswa. Kodvwa nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi etheksthini kantsi liyafuneka, loko kwemukelekile.
Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse, akwemukelwe luhlavu loluhambisana nemphendvulo nobe nangabe abhale imphendvulo ngalokugcwele.
TIMPHENDVULO:
Timphendvulo titawehluka. Ndlati ufuna kwenta konkhe lokusemandleni akhe; kungaba kuyincenga onkhe emalanga, kuyipha tipho nalokunye/ Ufuna kuyisoma ite imgane.
Ndlati wefika esibayeni wema wabambelela emahlahleni kwangatsi ubala tinkhomo lafuna tiyolobola Lomacala/ "Cha, uyabona wena make, lentfombi ngiyifuna la kulamabala"/ "Ngifuna kube ngiyo letakukhelela emanti ikubasele nemlilo.
Cha, wavele wabuta umbuto wekutsi ngabe atisekho yini letinye tintfombi, kunekutsi amkhalise.
Timphendvulo titawehluka. Labanye bangatsi bekungiyo yodvwa intfombi bekayitsandza kakhulu, labanye bangatsi bekasishimane angaganwa.
Emmangweni wangakubo bontsanga yakhe besebatekile bonkhe sekusele yena kuphela/Bekafuna kubagabetisa kutsi naye unayo intfombi.
Lilawu yindzawo lapha kulala khona bafana/emajaha.
Intsanga ngumuntfu lenilinganako ngeminyaka.
Lijingi (umjingi) lidliwa yinhlitiyo.
Inyanga iyatfwasa ifundziswe kuphengula kusebentisa imitsi yesintfu kantsi dokotela kwelapha kwakhe ukufundzela esikolweni asebente esibhedlela akatfwasi/ inyanga ilapha ngesintfu dokotela ulapha ngemitsi yesilumbi.
Ndlati beyingeke imbambe ingculazi ngobe bakafuna intfombi yinye waze wacolela nekuyofuna umutsi wentsandvo enyangeni/Kugata enyangeni bekungayifaka ingculazi ngobe tinsingo tisetjentiswa bantfu labanyenti/Beyingambamba ngobe ufuna Lomacala nje akamati kutsi ubuyaphi/ beyingambamba nangasebentisi lijazi lemkhwenyane.
Inyanga indilinga lekhanyisa ebusuku/sikhatsi semnyaka.
Bantfu bajabulile/ Batsakasile.
Kusetjentiswe emabhaloni/ Timbali, tihlahla, tintsambo tekuhlobisa (kunye kwaloku)
Kubukeka libalele/kushisa ngobe bagcoke timphahla tasehlobo.
Kunelidamu lekugeza kukhomba kutsi kungaphandle nobe bekumakhata ngobe labanye bagcoke timphahla temkhono lomudze/ Lisibekele ngobe lomcimbi wentelwe ngaphandle. (Tonkhe timphendvulo letitawusekelwa kahle temukelekile)
Kunetihlahla letikhomba imvelo lekungeke ibe sendlini/kuyilwe ngetitini lesingeke siyile ngato ngekhatsi endlini/ Ipheyivimenti/ Kunelidamu lekugeza/ Titulo tangaphandle / Lilambu lasetitaladini.
Ngeke sihambisane ngobe emajaha mane kantsi tintfombi tisitfupha/ Singahambisana ngobe kungenteka lamantfombatane lamabili ayatsandzana/ Kungenteka linye lijaha linetintfombi letimbili.
SAMBA SIGABA A:
SIGABA B: SIFINYETO
UMBUTO 2
Bahlolwa kufanele baphendvule sifinyeto balandzele luhlakasimo lolufanele. Sifinyeto lesibhalwe sangalandzeli luhlakasimo lolufanele asinawuhlolwa.
Nika limaki lalawo maphuzu labhalwe ngemisho legcwele.
Bahlolwa kufanele bakhombise linani lemagama labawasebentisile ekugcineni kwetimphendvulo tabo.
Elulwimini lwasekhaya, nika emamaki ngalendlela:
Tijeziso
Nangabe sifinyeto sisidze kwengca lelinani lelimisiwe, akufundvwe emagama lasihlanu kuphela bese konkhe lakubhalile akusafundvwa.
- 10 emaphutsa - khokha limaki-1
- 15 emaphutsa - khokha emamaki lama-2
emaphutsa nobe ngetulu - khokha emamaki lama-3
- 7 imisho lephindziwe: khipha emamaki lama-2
Khipha limaki linye emamakini lasanikwe umhlolwa emaphuzwini nasekusetjentisweni kwelulwimi kungakhombisi emagama lasetjentisiwe nobe kubala kabi emagama.
UMONGO
Washona ePitoli wayofuna umsebenti kute akhone kondla umuti wakubo.
Bekunguye kuphela indvodzana kubatali bakhe.
Umnakabo lomkhulu washaywa yinsimbi enhloko washona efemini yetinsimbi.
Batali bakhe bebambhalela babonge imali.
SAMBA SIGABA B:
SIGABA C
Imemorandamu yekumaka SIGABA C.
Sipelingi:
Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele tingemukelwa nangabe sipelingi sinemaphutsa.
Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe liphutsa lisesakhiweni selulwimi lesihlolwako.
Nangabe kuhlolwa sifinyeto, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/timphawu letifanele.
Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe ngalokugcwele njengoba kubekwe eticondzisweni.
Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse, akwemukelwe KOKUBILI luhlavu loluhambisana nemphendvulo KANYE nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele.
UMBUTO 3
TIMPHENDVULO
Sitsi Halala! Baculi bakuleli abaye phambili.
Lapho kuyophuma silwane lucobo lwaso/ Lapho kuyophuma luju lodvwa. (Kunye kwaloko)
Kwakhiwa umusho lonenchazelo lesho 'kusita'.
Sib: Nozizwe naye ufake sandla emsebentini wekugidza kwemkhula wakhe.
Umusho awuvete umcondvo wekusita
Kwakhiwa umusho lonalinye lalamagama langena ngaphasi kweligama lelitsi silwane.
Ingobiyane
Libhubesi
Imfene
Imvubu
Nalidlala ubona bantfu labadansa umdanso lobitwa ngekutsi kujayiva /bantfu labatsandza kujayiva banyakatisa netinhloko .
Emtsimbeni waLobayeni bekubuminyeminye bantfu bajabule bafile, phela 'imbita iviwa ngelutsi'. (Akuvele inchazelo letsi bantfu bebabanyenti)
Kusetjentiswa lesaga emushweni kute kuvele inchazelo yaso.
UMBUTO 4
Batali baholela umceceshi liholo lelihle.
Umceceshi watsi emajaha abofundza nangabe avale tikolo/Umceceshi watsi emajaha abofundza nangabe kuvalwe tikolo/Umceceshi watsi sibofundza nangabe kuvalwe tikolo/ Umceceshi watsi emajaheni nangabe avale tikolo abofundza. (Kunye kwaloku)
Liveta buncane bentfo/sinciphiso.
isis- kwentisisa intfo letsite/ Imphambosi yekwentisisa.
Bantfu bayamtsandza umholi wabo./Umuti wabo uhlala uhlantekile.
Indlela lephocako.
Indlela lesalibito.
IMpumalanga ligama lendzawo ngako-ke lifanele kutsi licale ngafeleba.
SAMBA SIGABA C:
SAMBA:
